Supreme Court એ ‘ધરપકડ’ (arrest) અને ‘અટકાયત’ (detention) વચ્ચેના કૃત્રિમ તફાવત વિરુદ્ધ ચુકાદો આપ્યો હતો અને ઠરાવ્યું હતું કે બંધારણના આર્ટિકલ ૨૨(૨) મુજબ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવા માટેનો ૨૪ કલાકનો સમયગાળો માત્ર સત્તાવાર ધરપકડના સમયથી નહીં, પરંતુ ‘અટકાયત’ના સમયગાળાથી શરૂ થશે.
જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાન અને જસ્ટિસ અતુલ એસ. ચંદુરકરની બનેલી બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો હતો કે, “૨૪ કલાકની ગણતરી માત્ર સત્તાવાર ધરપકડથી જ શરૂ થાય છે તેવો મત બંધારણના આર્ટિકલ ૨૨(૨) અને BNSS ની કલમ ૫૬ ના બંધારણીય આદેશની વિરુદ્ધ છે”.
”આર્ટિકલ ૨૨(૨) ધરપકડ કરનાર સત્તામંડળ અટકાયતીની ધરપકડ કરે તે પહેલાં પૂછપરછ અથવા તપાસ માટે લેવામાં આવેલા સમયને બાકાત રાખવાની મંજૂરી આપતી નથી. આ આર્ટિકલ ૨૨ ના ખંડ (૨) ના આદેશની બહાર છે. બંધારણ માત્ર એક જ અપવાદ પૂરો પાડે છે, અને તે છે ધરપકડના સ્થળેથી મેજિસ્ટ્રેટની કોર્ટ સુધીની મુસાફરી માટે જરૂરી સમય.”
Supreme Court એ વધુમાં જણાવ્યું કે, આર્ટિકલ ૨૨ ના ખંડ (૨) ના હેતુઓ માટે ૨૪ કલાકનો સમયગાળો આવી જપ્તી અને તપાસ પૂર્ણ થયા પછી અને માત્ર ધરપકડ કરનાર અધિકારી દ્વારા નોંધવામાં આવેલ ધરપકડના સમયથી જ શરૂ થાય છે એવો વિરોધાભાસ કાયદામાં માત્ર અસ્વીકાર્ય જ નથી, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે ગેરબંધારણીય છે.”
Supreme Court એ એ મત સાથે અસંમતિ દર્શાવી હતી કે થોડા સમય માટેની અટકાયત એ ધરપકડ નથી, અને ઠરાવ્યું હતું કે મૂળભૂત અધિકારનું કોઈ કામચલાઉ સસ્પેન્શન (નિલંબન) થઈ શકે નહીં. તેણે નિર્દેશ આપ્યો કે મેજિસ્ટ્રેટોએ અટકાયતની તારીખ અને સમય નોંધવો જ જોઈએ, અને અટકાયતના સમયથી ૨૪ કલાકના સમયગાળાનું પાલન કરવામાં આવ્યું છે કે કેમ તેની ખાતરી કરવી જોઈએ.
Supreme Court એ નોંધ્યું કે આર્ટિકલ ૨૨(૨) “ધરપકડ કરાયેલ અને કસ્ટડીમાં અટકાયતમાં રખાયેલ દરેક વ્યક્તિ” શબ્દપ્રયોગનો ઉપયોગ કરે છે. કોર્ટે ઠરાવ્યું કે “ધરપકડ” અને “અટકાયત” શબ્દોને સંયુક્ત અને એકબીજા સાથે જોડાયેલા (conjunctive) તરીકે જોવા જોઈએ. આ શબ્દપ્રયોગ સંયુક્ત અને જોડાયેલો હોવાથી, તેમાં આવતા બંને શબ્દોનો અર્થ એક જ થાય છે. આનું કારણ એ છે કે બંધારણ ધરપકડથી અલગ હોય તેવી કોઈ અટકાયતને માન્યતા આપતું નથી, તેમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું.
કોર્ટે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે, “‘ધરપકડ’ અને ‘અટકાયત’ વચ્ચેનો કૃત્રિમ તફાવત અત્યંત સમસ્યારૂપ બનશે. જો આપણે આવા શબ્દાર્થોમાં ઉતરીશું, તો સ્વાભાવિક રીતે જ પ્રશ્ન ઊભો થશે કે ટૂંકો તપાસ સમયગાળો શું છે અથવા અટકાયત ક્યારે ટૂંકા તપાસ સમયગાળાની મર્યાદા વટાવી જાય છે તે કોણ નક્કી કરશે.” સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું અટકાયત અને ધરપકડ વચ્ચે કૃત્રિમ તફાવત ઊભો કરવાનો કોઈ પણ પ્રયાસ બંધારણીય રીતે ટકી શકે તેમ નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે ધરપકડ, અટકાયત અને બંધારણની કલમ 22(2) અંગે કાયદાકીય સિદ્ધાંતો સ્પષ્ટ કર્યા.
૧. બંધારણના આર્ટિકલ ૨૨ મુજબ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવા માટેનો ૨૪ કલાકનો સમયગાળો, અટકાયત કરાયેલ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા જ્યારે છીનવાઈ જાય તે અટકાયતની તારીખ અને સમયથી શરૂ થશે, અને તેની સત્તાવાર ધરપકડના સમયથી નહીં.
૨. જો વ્યક્તિને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરતા પહેલા આવી અટકાયત ૨૪ કલાકથી વધુ સમય સુધી ચાલુ રહે, તો તેને તાત્કાલિક કસ્ટડીમાંથી મુક્ત કરવામાં આવશે.
૩. ૨૪-કલાકની સમયમર્યાદાની ગણતરી કરતી વખતે, ધરપકડના સ્થળેથી મેજિસ્ટ્રેટની કોર્ટ સુધીની મુસાફરી માટે જરૂરી સમય સિવાય અન્ય કોઈ સમયગાળાને તેમાંથી બાકાત રાખવાની મંજૂરી નથી.
૪. અટકાયત અને ધરપકડ વચ્ચે કૃત્રિમ ભેદ ઊભો કરવો બંધારણીય રીતે માન્ય નથી.
૫. અટકાયત કરનાર અધિકારીએ માત્ર બંધારણના આર્ટિકલ ૨૨(૨) દ્વારા નિર્ધારિત ૨૪-કલાકની સમયમર્યાદા જ ધ્યાનમાં ન રાખવી જોઈએ, પરંતુ BNSS ની કલમ ૫૮ મુજબ કેસના સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને એવી પણ ખાતરી કરવી જોઈએ કે આવી અટકાયત ૨૪-કલાકના સમયગાળાની અંદરના ‘વાજબી’ (reasonable) સમયગાળા કરતાં વધુ ન હોવી જોઈએ.
૬. રજૂઆતના સમયે, મેજિસ્ટ્રેટની ફરજ છે કે તે પોતાની સમક્ષ રજૂ કરાયેલ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા છીનવાઈ હોય તે અટકાયતની વાસ્તવિક તારીખ અને સમય નોંધે, અને આવી અટકાયતના સમયથી ૨૪-કલાકની સમયમર્યાદાનું પાલન કરવામાં આવ્યું છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરે. જો ૨૪-કલાકની સમયમર્યાદાનો ભંગ થયો હોય, તો સંબંધિત વ્યક્તિને તાત્કાલિક અટકાયતમાંથી મુક્ત કરવામાં આવશે.
૭. મેજિસ્ટ્રેટ રજૂઆતના સમયે એ પણ ચકાસશે કે રજૂ કરાયેલ વ્યક્તિની અટકાયત ૨૪ કલાકની સમયમર્યાદામાં હોવા છતાં, કેસના સંજોગોમાં ‘વાજબી’ ગણી શકાય તેવા સમયગાળા કરતાં વધી ગઈ છે કે કેમ. જો તેમને ખાતરી થાય કે કસ્ટડીમાં અટકાયત વાજબી સમય કરતા વધુ સમય માટે રહી છે, તો તેઓ રિમાન્ડ નામંજૂર કરી શકે છે.
